Perşembe, Ocak 15, 2026

1930’un Kült Eserleri Kamu Malı Statüsüne Geçti


  • 08 Ocak, 2026

Duke Üniversitesi Kamu Malı Listesini Paylaştı

Telif hakkı mevzuatına göre yazılı eserler ile filmler için koruma süresi 95 yıl olarak uygulanıyor. Ses kayıtlarında ise daha erken bir tarih esas alınıyor. Bu nedenle 1930 yapımı içerikler serbestleşirken, ses kayıtlarında eşik 1925 yılı olarak kabul ediliyor.

Duke Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Malı Çalışmaları Merkezi, her yıl olduğu gibi bu yıl da telif süresi sona eren eserleri kamuoyuyla paylaştı. Merkez, 1930 yılına ait en dikkat çeken yapımları tek bir listede topladı. Liste, edebiyat dünyasından sinemaya, animasyondan müziğe kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Araştırmacılar, sanatçılar ile içerik üreticileri bu eserleri artık izin almadan kullanabiliyor.

1930 tarihli ve telif koruması sona eren bazı önemli eserler aşağıda yer alıyor:

 

Tür Eser Yaratıcı
Roman As I Lay Dying William Faulkner
Roman The Murder at the Vicarage Agatha Christie
Roman Serisi Nancy Drew İlk Dört Kitap Edward Stratemeyer
Animasyon Betty Boop Fleischer Studios
Çizgi Roman Blondie Chic Young
Film All Quiet on the Western Front Lewis Milestone
Film Animal Crackers Marx Brothers
Film The Blue Angel Josef von Sternberg
Animasyon Fiddlin’ Around Walt Disney
Müzik I Got Rhythm George ve Ira Gershwin
Müzik Dream a Little Dream of Me Fabian Andre
Kayıt The St. Louis Blues Bessie Smith, Louis Armstrong
 

Bu çalışma, kamu malına geçen eserlerin yalnızca sınırlı bir bölümünü kapsamaktadır. Daha geniş ve ayrıntılı bir arşiv, Duke Üniversitesi tarafından tutulan verilerde yer almaktadır.

1930 yılı, Hollywood’da ahlaki denetim mekanizması olan Hays Code’un henüz tam anlamıyla uygulanmadığı bir döneme denk gelmektedir. Sinema sektöründe sansür uygulamalarının belirgin şekilde sıkılaşması 1934 yılı sonrasında gerçekleşmiştir. Bu nedenle 1930’lu yılların başında üretilen filmler, ilerleyen dönemlerde yasaklanan ya da sınırlandırılan sahneleri içerebilmiştir. Örneğin, Morocco filminde Marlene Dietrich’in smokinle kamera karşısına çıkması, dönemin sanatsal ve anlatı özgürlüğünü simgeleyen en çarpıcı örnekler arasında gösterilmektedir. Sinema tarihçileri, bugün kamu malı kapsamına giren bu yapımların, dönemin yaratıcı cesaretini ve ifade özgürlüğünü yansıttığını vurgulamaktadır.

Animasyon tarihinde önemli bir yere sahip olan Betty Boop karakterinin, 1930 tarihli Dizzy Dishes adlı yapımda yer alan ilk versiyonu kamu malı kapsamına alınmıştır. Ancak bu durum yalnızca karakterin ilk tasarımını içermekte; günümüzde yaygın olarak bilinen daha insansı Betty Boop görünümü telif koruması altında kalmaya devam etmektedir.

Benzer şekilde, Pluto karakterinin 1930 yapımı The Picnic filminde “Rover” adıyla görünen ilk hâli serbest kullanım kapsamındadır. Karakterin sonraki yıllarda geliştirilen tasarımları ve kullanımları ise telif haklarıyla korunmaktadır.

Kamu malına giren 1930 yapımı eserler, günümüzde yaratıcı endüstriler için yeni üretim alanları da doğurmaktadır. Bu kapsamda düzenlenen “Gaming Like It’s 1930” etkinliği, döneme ait serbest içeriklerden yararlanan oyun projelerini teşvik etmektedir. Etkinlik kuralları gereği, geliştirilen projelerin 1930 yılına ait en az bir kamu malı eseri içermesi zorunludur. Organizasyon yetkilileri, başvuruların ocak ayı sonuna kadar kabul edileceğini duyurmuştur.