1930 Yapımı Kült Eserler Telifsiz Oldu: Kamu Malına Giren Yapımlar Açıklandı

Telif hakları sürelerinin dolmasıyla birlikte her yıl çok sayıda kültürel eser kamu malı (public domain) statüsüne geçiyor. 2026 itibarıyla, 1930 yılında üretilmiş birçok kitap, film, çizgi karakter ve müzik eseri ABD’de telif korumasından çıktı. Ses kayıtları için ise kamu malı sınırı 1925 yılı olarak uygulanıyor.

Bu gelişmeyle birlikte söz konusu eserler artık izin almadan kullanılabiliyor, yeniden düzenlenebiliyor, uyarlanabiliyor ve yeni projelere kaynak olabiliyor.

Duke Üniversitesi kamu malı listesini yayımladı

Her yıl olduğu gibi bu yıl da Duke Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Malı Çalışmaları Merkezi, telif süresi sona eren eserleri kapsayan güncel bir liste paylaştı. Listede edebiyattan sinemaya, animasyondan müziğe kadar birçok önemli ve kültleşmiş yapım yer alıyor.

2026 itibarıyla kamu malına giren öne çıkan eserler

Telif kısıtlaması sona eren dikkat çekici yapımlardan bazıları şöyle:

• William Faulkner – As I Lay Dying

• Agatha Christie – The Murder at the Vicarage

• Nancy Drew serisinin ilk dört kitabı (The Secret of the Old Clock ile başlayan)

• Fleischer Studios – Betty Boop (ilk versiyon)

• Chic Young – Blondie çizgi roman serisi

• All Quiet on the Western Front (Lewis Milestone yönetmenliğindeki film)

• Animal Crackers (Marx Brothers)

• The Blue Angel (Marlene Dietrich’in başrolünde olduğu film)

• Disney kısa filmi Fiddlin’ Around (Just Mickey)

• George & Ira Gershwin – I Got Rhythm, Embraceable You

• Dream a Little Dream of Me

• Bessie Smith ve Louis Armstrong – The St. Louis Blues kaydı

• Paul Whiteman Orchestra – Fascinating Rhythm

Liste, bunların yanı sıra çok sayıda edebî ve görsel eseri de kapsıyor.

Hays Code öncesi sinema dönemi yeniden gündemde

1930 yılı, Hollywood’da Hays Code olarak bilinen ahlaki sansür kurallarının henüz katı biçimde uygulanmadığı bir döneme denk geliyor. 1930’da kabul edilen bu kurallar, 1934 yılına kadar tam anlamıyla yürürlüğe girmedi.

Bu nedenle dönemin filmleri, sonraki yıllarda yasaklanacak sahneler ve anlatımlar içeriyordu. Örneğin 1930 yapımı Morocco filminde Marlene Dietrich’in smokin giyerek bir kadınla öpüştüğü sahne, sansür öncesi sinemanın özgür anlatımına örnek olarak gösteriliyor. Hays Code sonrası bu tür sahneler Hollywood’dan tamamen silindi.

Betty Boop ve Pluto için önemli telif ayrıntıları

Kamu malına giren karakterler arasında Betty Boop da yer alıyor. Ancak telifsiz olan versiyon, karakterin 1930 tarihli Dizzy Dishes animasyonundaki ilk hâli ile sınırlı.

Bu ilk tasarım, günümüzde bilinen Betty Boop’tan farklı olarak köpek özellikleri taşıyor. Daha sonraki yıllarda geliştirilen insansı tasarım hâlâ telif koruması altında bulunuyor.

Benzer bir durum Pluto karakteri için de geçerli. Disney’in sevilen karakteri, 1930 yapımı The Picnic adlı kısa filmde “Rover” adıyla görünen ilk hâliyle kamu malı statüsünde yer alıyor.

1930 temalı oyun geliştirme etkinliği düzenleniyor

Kamu malına giren 1930 yapımı eserleri teşvik etmek amacıyla “Gaming Like It’s 1930” adlı bir oyun geliştirme etkinliği de düzenleniyor. Etkinliğe dijital ya da fiziksel oyun projeleriyle katılım sağlanabiliyor.

Katılım şartı olarak geliştirilen oyunun, 1930 yılına ait en az bir kamu malı eseri temel alması gerekiyor. Başvurular ocak ayı sonuna kadar açık olacak.