Yapay zeka ve telif hakları | Alman mahkemesinin çığır açan kararı küresel müzik endüstrisini nasıl etkileyecek?

Günümüzde yapay zekâ, müzikten görsel sanatlara, sinema ve edebiyata kadar tüm yaratıcı sektörleri dönüştürmeye devam ediyor. Ancak bu dönüşüm, beraberinde ciddi telif hakkı tartışmalarını ve yasal belirsizlikleri de getiriyor. Üretken yapay zekâ modellerinin telifli eserleri izinsiz kullanması, dünyada pek çok ülkede mahkeme salonlarını meşgul etmeye başladı.

Yakın zamanda Almanya’da verilen Y-300-Z-GRURRS-B-2025-N-30204 sayılı karar, yalnızca Avrupa’da değil, tüm dünyada yapay zekâ geliştiren şirketler, yaratıcı sektörler ve telif hakkı kuruluşları için tarihi nitelikte bir emsal oluşturdu. Karar, sadece sunulan çıktılara değil, yapay zekâ modellerinin iç mimarisine, yani “model hafızasına” bile hukuken müdahale ederek, yapay zekâ çağında telif hakkı uygulamalarının seyrini kökten değiştirdi.

MESAM olarak bu kararın müzik sektörüne, eser sahiplerine ve telif politikalarına etkilerini kapsamlı biçimde analiz ediyoruz. İşte 8 maddede çıkan karar ve süreci…

1. YAPAY ZEKÂ MODELİNİN “EZBERLEMESİ” ARTIK BİR TELİF HAKKI İHLALİ

Mahkemenin en dikkat çeken tespiti şuydu:

YZ modelinin telifli bir eseri “ezberlemesi”, yani parametrelerinde saklaması, doğrudan bir “çoğaltma” eylemidir. (§16 UrhG)

Bu şu anlama geliyor:

-Modelin içinde kopyanın bulunması için somut bir “dosya” olması gerekmiyor.

-Şarkı sözleri parametrelere bölünmüş ve istatistiksel ağırlıklar hâline gelmiş olsa bile…

-Model bu bilgiyi yeniden üretebiliyorsa, telifli eserin bir kopyası modelin içinde kalıcı olarak mevcut demektir.

Bu karar, yapay zekâ sektörünün yıllardır savunduğu “Biz veriyi saklamıyoruz, sadece örüntü öğreniyoruz” argümanını geçersiz kıldı.

Bu durum, özellikle müzik alanında büyük önem taşıyor. Çünkü:

-Şarkı sözleri kısa, tekrarlı ve ezberlemeye en yatkın metin türleri.

-Modeller, bu içerikleri olduğu gibi veya çok küçük değişikliklerle yeniden üretebiliyor.

-“Ezberleme = çoğaltma” tespiti, eser sahiplerinin haklarını doğrudan koruyor.

2. BASİT BİR PROMPT BİLE İHLALİN KANITI SAYILACAK

Mahkeme, ispat yükünü eser sahipleri lehine radikal biçimde kolaylaştırdı:

Bir modelin telifli bir eseri ezberlediğini kanıtlamak için basit bir istek (prompt) yeterlidir.

Örneğin:

-“X şarkısının sözleri nedir?”

-“Şu şarkının ilk kıtasını yazar mısın?”

Eğer model ilgili sözleri üretiyorsa, mahkeme bunu ezberlemenin kanıtı olarak kabul ediyor.

Bu durum şu sonuçlara yol açıyor:

-Hak sahiplerinin teknik analiz yapmasına gerek yok.

-Model ağırlıklarına erişim talep etmek gerekmiyor.

-Tüm ispat yükü YZ şirketine kaydırılıyor.

Bu, telif hakkı mücadelesinde eser sahipleri için büyük bir güç dönüşümü demektir.

3. TDM (METİN VE VERİ MADENCİLİĞİ) İSTİSNASI ARTIK KALKAN OLMAYACAK

YZ şirketleri, eğitim süreçlerini savunmak için sıkça §44b UrhG kapsamındaki TDM istisnasını öne sürüyordu. Ancak mahkeme bu savunmayı reddetti.

Mahkemenin mesajı çok net:

-TDM yalnızca geçici analiz amaçlı kopyaları kapsar.

-Modelin içindeki kalıcı ezberleme, TDM kapsamında değildir.

Bu karar, küresel YZ sektörünün en önemli savunma hattını zayıflattı.

Artık şirketlerin; telifli içeriklerle eğitim yaparken lisans alması, veri setlerinin kaynağını ispat etmesi ve hak sahiplerinin TDM opt-out taleplerine uyması gerekiyor.

Bu durum, müzik sektöründe:

-Yayıncıların, meslek birliklerinin ve eser sahiplerinin pazarlık gücünü artırıyor.

-YZ eğitiminde “her şeyi toplayalım” döneminin sonuna yaklaşıldığını gösteriyor.

4. ÇIKTILARDAKİ İHLALİN SORUMLUSU KULLANICI DEĞİL, OPERATÖR

Mahkemenin en kritik bulgularından biri şuydu:

Telif hakkı ihlalinden YZ modeli operatörü doğrudan sorumludur.

Bu sorumluluk şu gerekçeye dayanıyor:

-Operatör modeli tasarlıyor, eğitiyor, veriyi seçiyor.

-Çıktının içeriğini belirleyen şey kullanıcı değil, modelin hafızası.

-Kullanıcı, özellikle basit komutlarda süreci yöneten taraf değil, sadece tetikleyicidir.

Bu tespit, dijital hukuk tarihine geçecek kadar önemlidir.

Çünkü:

-Artık bir sohbet robotuna “şarkı sözlerini yaz” demek, kullanıcıyı değil şirketi sorumlu kılıyor.

-Hak sahipleri milyonlarca kullanıcıyı değil, yalnızca şirketi hedef alacak.

-Bu durum, müzik sektörünün telif taleplerini kolaylaştırıyor ve merkezileştiriyor.

 

5. MAHKEME: “EZBERLEMEYİ ENGELLEMEK TEKNİK OLARAK ZOR OLSA BİLE SORUMLULUK OPERATÖRDEDİR”

Mahkeme, YZ şirketlerinin “Filtre yapmak teknik olarak çok zor, ezberleme nadir bir hata” savunmalarını da reddetti.

Çünkü:

-Teknik zorluğun hukuken önemi yoktur.

-Eser sahibinin hakkı, şirketin iş modelinden önce gelir.

-Özellikle tekrar eden metinlerde (şarkı sözleri gibi) ezberlemeyi önlemek için özel teknik önlemler almak operatörün sorumluluğudur.

Bu karar, YZ şirketlerine:

“Modelinizi nasıl eğittiğiniz beni ilgilendirmez, sonuçtaki ihlalden siz sorumlusunuz.”

mesajını veriyor.

6. KARARIN MÜZİK SEKTÖRÜ İÇİN ANLAMI (MESAM PERSPEKTİFİ)

Bu karar, müzik sektörünü doğrudan etkileyen çok önemli sonuçlar doğuruyor.

1. Eser sahipleri artık güçlü bir hukuki konuma sahip

-Şarkı sözlerinin izinsiz ezberlenmesi ve üretilmesi doğrudan ihlaldir.

-İspat süreci kolaylaşmıştır.

-Hak sahipleri tazminat talep edebilir.

2. YZ şirketleri artık lisanssız eğitim yapamayacak

-TDM istisnası kapsamı daraltıldığı için lisanslama dönemi başlıyor.

-Bu durum, eser sahiplerine yeni gelir modelleri oluşturabilir.

3. Meslek birliklerinin rolü güçleniyor

-MESAM gibi hak takip kuruluşları, üyeleri adına toplu lisanslama süreçlerinde önemli bir aktör olacaktır.

-Bilgi verme yükümlülüklerinin mahkemece kabul edilmesi, sektörde şeffaflığı artıracaktır.

4. Küresel müzik endüstrisi için dönüm noktası

-Bu karar ABD ve AB'de bekleyen birçok davaya emsal teşkil edecektir.

-Yapay zeka şirketleri artık Avrupa’da eğitim ve çıktı üretimi konusunda daha kontrollü olmak zorundadır.

7. YAPAY ZEKA ŞİRKETLERİ İÇİN MESAM’DAN ÖNERİLEN UYUM STRATEJİLERİ

Bu karar ışığında, YZ geliştiricilerinin uygulaması gereken stratejiler şöyle özetlenebilir:

1. Lisanslı veri kullanımı

Şarkı sözleri, besteler ve diğer müzik içerikleri için hak sahiplerinden açık lisans alınmalı.

2. Eğitim verisi deduplikasyonu

Aynı eserin veri setinde birden fazla kez bulunması ezberlemeyi artırır.

3. Çıktı filtreleme sistemleri

Telifli içeriklerin otomatik olarak algılanıp engellenmesi gerekir.

4. Şeffaf veri politikaları

Verinin kaynağı açıkça belirtilmeli, ticari sır perdesi arkasına saklanmamalıdır.

5. Diferansiyel gizlilik gibi ezberleme önleyici mimariler

Teknik önlemler hukukla entegre edilmelidir.

8. YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA TELİF HAKLARI YENİDEN YAZILIYOR

Almanya’da verilen bu karar:

-Yapay zekâ modellerinin yalnızca çıktılarından değil, iç işleyişlerinden de sorumlu tutulabileceğini gösterdi.

-TDM kalkanının artık eskisi kadar güçlü olmadığını ortaya koydu.

-Telif hakkı kuruluşlarının, eser sahiplerinin ve müzik endüstrisinin hukuki pozisyonunu önemli ölçüde güçlendirdi.

-Yapay zekâ geliştirme süreçlerini yeni bir etik ve hukuki çerçeveye oturttu.

-YZ çağında müzik sektörünün geleceği, “daha çok veriyle daha güçlü model” anlayışından çok, “lisanslı veriyle daha sorumlu inovasyon” anlayışına dayanacak gibi görünüyor.

MESAM olarak bu süreci yakından takip ediyor, eser sahiplerimizin haklarının korunmasına yönelik uluslararası gelişmeleri düzenli olarak analiz etmeye devam ediyoruz.